Posted by: futrzak | 11 August 2022

Cztery największe wynalazki ludzkości…

Gdyby ktoś się mnie zapytał, byłyby takie:

– pigułka antykoncepcyjna (tak, jestem kobietą, a kobiety bez skutecznej antykoncepcji były niewolnicami funkcji rozrodczej)
– szczepionki
– antybiotyki
– środki przeciwbólowe i przeciwzapalne

Tak wlasnie. Zadne wielkie “odkrycia geograficzne”, zadne wynalazki typu silnik wewnentrznego spalania, elektrownie jądrowe etc. ale wlasnie to, co drastycznie zwiększylo przezywalnosc jednostek i dalo kobietom mozliwosc decydowania o sobie i swoim zyciu, a nawet mozliwosc wykluczenia koszmaru pod tytulem okres.


Responses

  1. A na podobne pytanie Freeman Dyson odpowiedział: siano.

    Pytanie o najważniejszy wynalazek z ostatnich dwóch tysiącleci zadał w roku 1999 Brockman. https://www.edge.org/responses/what-is-the-most-important-invention-in-the-past-two-thousand-years . Bardzo uważnie studiowałem ponad setkę odpowiedzi (na liście Brockmana były ekstra-sławy), bo zrobiłem z tej listy w owych czasach serię wykładów i ćwiczeń dla moich studentów (tak, był czas, że na naszym uniwersyteckim kursie udawało mi się przemycać różne ogólniejsze kwestie). Warto wgłębić się w to – żałowałem, że tam nikt nie podsunął logarytmu, ale i bez niego różnorodność była oszałamiająca. Orkiestra, komputer, pigułka, idea równości, anestezja, rachunek różniczkowy, druk, wolna wola and what not.

    W Twojej liście nie odpowiada mi nie tyle zawężenie oglądu świata do Twej kondycji, lecz to, że widać tu bardziej końcowe wyniki pewnych niesłychanie złożonych procesów, a nie ma mowy o ideach, które leżą w ich podłożu.

  2. @andsol:

    Nie no, gdyby chciec sie zabrac od strony początku/idei wyszłaby z tego gruuuuuba książka. Kiedyś dawno temu mialam na studiach taki przedmiot: historia nauki (w sensie history of science) i tam ledwo draśnięto temat, a jako lektury mieliśmy ładne kilka tysięcy stron do przeczytania. Od tamtego czasu byl to temat, który drążyłam na wiele sposobów i z wielu stron a i tak nie czuję się kompetentna zeby rozstrzygnąc, które idee/warunki poprzedzające dany konkretny wynalazek, jak owa pigułka, były konieczne, a które konieczne i na dodatek wystarczające…

    Oczywiscie moja lista jest bardzo subiektywna, ale dyskutując ostatnio na te tematy z przewazająco męskim gronem pomyslalam sobie, jak bardzo nasza perspektywa (ich i moja oraz jeszcze jednej znajomej) się różni.
    Ba, nawet moja wlasna sprzed 30 lat i obecna różni się niesamowicie.

    Więc ten wpis to takie bardziej rozpoczęcie dyskusji.

  3. Pismo i druk – niesamowicie ułatwiły zachowywanie i przenoszenie idei. Bez tego nie byłoby możliwych wiele innych wynalazków.

    Z perspektywy baby – pralka. :)

  4. Ciekawy wybór.

    Odnośnie pigułki antykoncepcyjnej to z punktu widzenia dzisiejszego ok.

    Jednak ta tematyka jest mimo wszystko otwarta, gdyż musimy jeszcze poczekać, aby poznać odpowiedzi na pytania:
    – Czy pigułka antykoncepcyjna zmienia preferencje ludzi na wybór partnera?
    – Jeżeli tak, to czy ma to pozytywny (co jest pozytywne a co nie?) czy też negatywny skutek i jakie mogą być ogólnie konsekwencje stosowania hormonalnej antykoncepcji dla ewolucji człowieka?
    Czy pigułka antykoncepcyjna może wpływać na zdrowie przyszłego potomstwa?
    itp itd

    Badania zajmujące się tą tematyką nadal są w powijakach… niewiele da się znaleźć, a to co jest jest… jest na początku drogi, że tak powiem. Więc mamy przed sobą wiele ciekawych obserwacji do zrobienia.

  5. @PawelW:

    Do jakichkolwiek badań z zakresu psychologii ewolucyjnej (to co przytoczyłes wlasnie takimi badaniami jest) podchodzę z wagonem sceptycyzmu i niedowierzania, a dlaczego, to January (Biokompost) bardzo dobrze wyjaśnił w tym artykule:

    https://przekroj.pl/nauka/sawanna-z-palca-wyssana-january-weiner

    Jest dla mnie bardzo ciekawym, ze z powyzszego zestawienia: szczepionki, antybiotyki, środki przeciwbólowe, antykoncepcja wybrales akurat to ostatnie, pomimo tego ze potencjalnie wszystkie cztery mogą wpływać na ewolucję czlowieka – ba – szczepionki i antybiotyki maja znacznie szybszy efekt oddziaływania na ludzki układ odpornościowy.
    A jednak wybrales środek, ktory umozliwia kobietom regulowanie ich wlasnej płodnosci, a co za tym idzie podejmowanie suwerennych decyzji o swoim zyciu.
    Dlaczego tak bardzo martwisz się czyms, co potencjalnie wcale cie nie musi dotyczyć (wszak mozesz wybrac sobie partnerkę co nie stosuje antykoncepcji hormonalnej), a lekcewazysz cos, co dzisiaj dotyczy całej populacji?

  6. @Kira:

    “Z perspektywy baby – pralka. :)”

    A gdyby obowiązek prania brudnych ciuchów w spoleczenstwa tradycyjnie nalezal do męskich obowiązków, to tez uznalabys pralkę za epokowy wynalazek?

  7. Pewnie tak, szalenie ułatwia życie. :) No ale skoro pralka, to i kanalizacja.

  8. @futrzak
    Dlatego zaznaczyłem, że te badania co są, to jest jakiś początek i raczej w powijakach.
    A akurat z tych czterech, to środki antykoncepcyjne są najmłodszym wynalazkiem i zdaje się najmniej o nim wiemy. Dlatego.

    Przy czym nie bardzo jest tak jak piszesz.Bo to nie jest tak, że wszędzie pigułka jest środkiem, który umożliwia kobietom regulowanie ich własnej płodności i podejmowanie suwerennych decyzji o swoim życiu. Zwróć uwagę, że nadal istnieją wcale nie małe społeczeństwa, w których – pomimo istnienia takiego wynalazku – nie ma społecznego i mentalnego przyzwolenia, aby dać kobietom z niego swobodnie korzystać. Przy czym Polska jest raczej łagodniejszym z przejawów takiej społecznej niechęci.

  9. IMHO kanalizacja nie jest jakims specjalnie epokowym wynalazkiem, mozna miec wolno stojący dom nie podłączony do kanalizacji a calkiem wygodny, z czystą wodą dostępna na odkręcenie kranu i z recyclingiem ścieków. To nie jest rocket science…

  10. @PawelW:

    Współczesne antybiotyki wcale nie sa jakos znacząco starsze, odkrycie penicyliny to raptem 1928 rok.
    O działaniu hormonalnych środków antykoncepcyjnych wiemy bardzo duzo, nie wiem dlaczego twierdzisz, ze tak nie jest? Jak to mierzyles? Liczba publikacji na ten temat? Czym?

    “Bo to nie jest tak, że wszędzie pigułka jest środkiem, który umożliwia kobietom regulowanie ich własnej płodności i podejmowanie suwerennych decyzji o swoim życiu. Zwróć uwagę, że nadal istnieją wcale nie małe społeczeństwa, w których – pomimo istnienia takiego wynalazku – nie ma społecznego i mentalnego przyzwolenia, aby dać kobietom z niego swobodnie korzystać.”

    No ale co to ma do rzeczy? To, ze kobiety nie moga korzystać z antykoncepcji hormonalnej to kwestia społeczna a nie naukowa czy techniczna. Możliwosc jest, wynalazek jest w powszechnym uzyciu, a ze zacofane spoleczenstwo nie pozwala kobietom NADAL decydowac o swoim zyciu i ciele to zupelnie inna bajka.

    BTW: dostęp do antykoncepcji w Polsce jest najgorszy w Europie.
    Na tle świata jeśli chodzi o uzycie (dane z 2010 roku) Polska wypada na poziomie krajów afrykańskich:

    https://en.wikipedia.org/wiki/Prevalence_of_birth_control#/media/File:SOWM2010_modern_contraception.svg

  11. Kiedyś nie było “recyklingu ścieków”. Kanalizacja była znacznym postępem.

  12. @Kira:

    Ależ oczywiscie, ze był recycling.
    Na Polsce ani Europie swiat sie nie konczy. Kompostowanie ludzkich odchodów było znane przed tysiącleciami:

    “Archaeological evidence from the British Isles suggests that Scots improved their small-scale farms with compost as far back as 12,000 years ago. These early farmers likely plowed and seeded compost heaps in situ; instead of moving compost into fields, they turned the heaps into plots and planted directly in them.

    From the Stone Age, it took another 10,000 years before someone eventually wrote about compost. As the first empire to implement a functional bureaucracy, the Akkadians in Mesopotamia kept records by scrawling cuneiform onto clay tablets. Some of these tablets, from King Sargon’s reign around 2300 B.C., are believed to include the earliest written reference to compost.

    The practice was not limited to Mesopotamia though. Mediterranean farmers in Greece and Italy commonly cycled agricultural “waste” from one farm operation to another, and Chinese farmers regularly fertilized their rice paddies with anaerobic (lacking oxygen) composting techniques.”

    (cytat z National Geographic).

    W pozniejszych miastach byly wozy z beczkami, do ktorych oprozniano nocniki (ale rozdzielano frakcje stała od płynnej) a potem kompostowano.
    Najprostszy kibel kompostowy składa się z jakiegos pojemnika, do ktorego zalatwiaja sie ludzie a potem zasypuje sie to trocinami i nastepnie czeka, az sie przerobi. Mocz wystarczy rozcienczyc w stosunku 10:1 z wodą i masz nawóz azotowy ktorym mozesz podlewac wszystkie rosliny i nie musisz na nic czekać.

  13. Aha, jedna wazna uwaga:
    kompostowanie odchodów ludzkich jest łatwe, ale pod paroma warunkami:
    – trzeba rozdzielać gówno od moczu
    – nie wrzucac do tego samego pojemnika i nie spłukiwać wodą.

    To ostatnie powoduje produkcję kosmicznych ilosci ścieków ktore juz niestety ciężko zutylizowac.
    Faktem jest, ze miasta Europy przed wynalezieniem kanalizy byly uwazane w innych częściach świata za syf, brud i choroby, bo ludzie wylewali zmieszane odchody z moczem do rynsztokow na ulice i tak se to płynelo do okolicznej rzeki, nieutylizowane…

  14. I o Europie właśnie pisałam, bo o niej COŚ wiedziałam. Natomiast jak to wyglądało gdzie indziej – już nie.

  15. @Kira:

    Ok, ale jesli o europejskich miastach tylko, to kanalizacja jest wlasciwie hm.. dosc kontrproduktywnym i głupim wynalazkiem, bo cos, co jest relatywnie proste do utylizacji, o ile sie rozdzieli frakcję stała i płynna, nagle staje się mocno problematyczne po zmieszaniu odchodow i moczu i dodaniu do tego hektolitrów wody.
    Podobnie głupim wynalazkiem przy domu wolnostojącym jest septic tank czy szambo. Zamiast zrobic kibel kompostowy i potem uzywac przerobionej materii organicznej jako nawóz, to sie miesza jedno z drugim i uzylizuje nakładem wielkich kosztów – no bo szambowóz do wybierania tego i wywozenia spala iles-tam paliwa a potem to wszystko ląduje w miejskiej oczysczalni sciekow, ktora jest droga do wybudowania.

  16. ” “Archaeological evidence from the British Isles suggests that Scots improved their small-scale farms with compost as far back as 12,000 years ago. ”

    Taka uwaga na boku głównej dyskusji: 12 000 lat temu Wyspy Brytyjskie dopiero wyłaniały się spod ustępującego lądolodu, Szkotów jeszcze nie było na świecie, a rolnictwo dopiero rodziło się na Bliskim Wschodzie. Chyba że tekst z NG pisał jakiś tamtejszy zwolennik teorii Turboceltów… ;)

  17. @challenger:

    Z tymi Szkotami i farmami to przegięli, natomiast 12 000 lat temu na wyspach brytyjskich nie było już lądolodu, przynajmniej wg tego artykulu:


    https://www.esd.ornl.gov/projects/qen/nercEUROPE.html

    Z kolei na Wyspach Normandzkich (to nie dzisiejsza Szkocja oczywiście) odkryto ślady działalności artystycznej datowane na ok. 15 000 temu:

    “Writing in the journal Plos One, the team reveal the engraved stones were found alongside flint tools and among hearths and granite slabs, and were made about 15,000 years ago during the Magdalenian period, an era from about 20,000 to about 13,000 years ago in which art burgeoned among modern humans in western Europe.”
    https://www.theguardian.com/science/2020/aug/19/engraved-stones-found-on-jersey-an-art-form-of-15000-years-ago

  18. @futrzak

    Z mojego punktu widzenia, przy obecnym stanie wiedzy, to pigułki antykoncepcyjne powinny być dostępne jak dropsy. Już od pierwszej miesiączki. To samo w zasadzie z pigułkami “dzień po”.

    I ja się nie martwię, a jedynie zwracam uwagę, że mamy blind spot w zakresie, że obserwujemy miedzy innymi dwie rzeczy:
    – jakąś zmianę zachowania kobiet i zmianę preferenjcji co do parowania pod wpływem pigułki (otwartym jest czy to dobrze czy źle, oraz pytanie jest, co uznajemy za dobre, a co za złe…)
    – jakiś wpływ na zdrowie dzieci być może powodowany przez zmienione preferencje doboru seksualnego (jaki, jak bardzo, czy to źle czy dobrze?)

    Antybiotyki może odkryte były niedawno, ale stosowane od dosyć dawna, przykład zagniatania pajęczyn w cieście i stosowanie na rany. To samo jeżeli chodzi o różne wywary z roślin zmniejszające ból.

    Bo mi nie chodzi o bezpośredni wpływ działania anybiotyku, szczepionki czy
    środków przeciwbólowych i przeciwzapalnych na poszczególnego człowieka i jego genom. Chodzi właśnie o odpowiedź na wyżej postawione pytanie. Ale ponieważ na to potrzeba dużo czasu i obserwacji oraz ja, a i pewnie moje dzieci czy nawet wnuki, prawdopodobnie tego nie dożyjemy, to nie jest to coś co mi jakoś szczególnie by sen z powiek spędzało ;-)

  19. @PawelW:

    “Z mojego punktu widzenia, przy obecnym stanie wiedzy, to pigułki antykoncepcyjne powinny być dostępne jak dropsy”

    No w wielu krajach są dostępne bez recepty, ktokolwiek moze pojsc do apteki i kupić. W Polsce taka polityka była zohydzona i ludzi straszono jakie to koszmarne konsekwencje będą w temacie wplywu na zdrowie kobiet, Sodoma i Gomora. Coz, nic takiego nie ma miejsca i wiadomo to wlasnie z krajow, gdzie piguły są dostepne bez recepty i bez problemow.

    Co do blind spot.
    Imho znacznie wiekszy jest w temacie wpływu wieku ojców na zdrowie dzieci. Do tej pory kobiety byly sekowane za to co robily i czego nie robily w ciazy, oraz stosowano potęzną presje na wczesny wiek zachodzenia w ciążę, “dla dobra potomstwa i zdrowia dzieci”.

    Tymczasem nauka:

    “The study cited the case of a newborn who was diagnosed with fetal alcohol spectrum disorder (FASD), even though the mother never consumed alcohol during the pregnancy. According to the researcher who performed the study, “Up to 75% of children with FASD have biological fathers who are alcoholics, suggesting that preconceptual paternal alcohol consumption negatively impacts their offspring.”

    Some other evidence cited in the study includes:
    – A father of advanced age is more likely to have offspring with schizophrenia, autism, and birth defects
    – A father’s healthy diet as an adolescent has been linked to reduced risk of cardiovascular death in his children and grandchildren
    – Fathers who are obese are linked to diabetic and obese offspring
    – Even environmental factors may have a role: they showed that psychosocial stress in a father is linked to defective behavioral traits in his offspring”

    https://www.enzolifesciences.com/science-center/technotes/2016/may/from-father-to-child-dads-might-have-more-effect-on-epigenetics-than-previously-thought/
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4457665/
    https://www.webmd.com/men/news/20160517/dad-role-baby-health

    Co do odkrycia antybiotyków: owszem, odkryte niedawno, bo dopiero niedawno ludzie za pomocą naukowych studiów zdali sobie sprawę, ktore substancje czynne mają działanie antybakteryjne, wyizolowano je, zsyntetyzowano piguly i dobrano optymalną dawkę.
    Przedtem to nie bylo zadne odkrycie naukowe ale prosta obserwacja, ze jak sie wezmie substancję X to ona czasem dziala w sposob, w jaki chcielibysmy.
    Tym się różni wynalazek na bazie nauki od zaobserwowania przypadkiem porządanego działania, ale bez swiadomosci skąd, jak i dlaczego.

  20. @Futrzak

    Myślę, że łatwo jest zabierać się za kompostowanie gówna na terenach wiejskich, tam przecież sieje się i sadzi. A w miastach? Też trzeba by to gówno wywieźć poza jego granice. Przy domu DZISIEJSZYM wolnostojącym domu też trzeba by chętnego, żeby w ogóle zajął się swoimi odchodami.

  21. Pralka, jednak.

  22. @Prezio:

    Mialy byc cztery wynalazki.

  23. Wszedłem, by napisać o pralce. Nie wyobrażam sobie ręcznie prać po sobie wszystkiego. A jak się ma dziecko to już w ogóle.

    Pralka, zmywarka, roboodkurzacz, to obecnie trójca pozwalająca oszczędzać dziennie do kilku godzin pracy, a na pewno godzinę. Na książkę/bieganie, cokolwiek.

    Nie rozumiem Kiry, to faceci chodzą cuchnący jak bezdomni, czy u Ciebie mają niewolnice od prania gaci?


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: